Headless CMS چیست؟ بررسی مزایا و شیوه‌ی عملکرد

Headless CMS نوعی سیستم مدیریت محتوا است که بخش مدیریت و نگه‌داری محتوا را از بخش نمایش آن جدا می‌کند. در این معماری، محتوا در یک محیط مرکزی ثبت و دسته‌بندی می‌شود، ولی CMS مشخص نمی‌کند که این محتوا باید با چه ظاهر و در کدام وب‌سایت، اپلیکیشن یا دستگاه نمایش داده شود.

CMSهای سنتی مدیریت محتوا و قالب نمایش را در یک سیستم واحد قرار می‌دهند. این ساختار برای یک وب‌سایت ساده مناسب است، ولی در پروژه‌هایی که محتوا باید در چند کانال منتشر شود، محدودیت ایجاد می‌کند. Headless CMS با تکیه‌بر API این محدودیت را کاهش و محتوا را برای فرانت‌اندهای مختلف در دسترس قرار می‌دهد. در ادامه، شیوه‌ی عملکرد، تفاوت با CMS سنتی و مزایای Headless CMS را بررسی می‌کنیم.

Headless CMS چیست؟

Headless CMS یا سیستم مدیریت محتوای بدون سر، سامانه‌ای برای ایجاد، ویرایش، ذخیره و مدیریت محتوا است که لایه‌ی نمایش ثابت ندارد. منظور از «سر» در این عبارت، همان لایه‌ای است که کاربران در وب‌سایت یا اپلیکیشن می‌بینند؛ مانند قالب، منو، صفحه‌‌ی محصول و ظاهر مقاله.

در یک Headless CMS، نویسنده یا مدیر محتوا متن، تصویر، عنوان، دسته‌بندی و اطلاعات دیگر را در بخش مدیریت ثبت می‌کند. سپس API این داده‌ها را به وب‌سایت، اپلیکیشن موبایل، نمایش‌گرهای هوشمند یا هر رابط کاربری دیگری می‌فرستد. بنابراین، یک محتوا می‌تواند بدون ثبت دوباره، در چند محیط نمایش داده شود.

معماری بدون سر بک‌اند و فرانت‌اند را از هم جدا می‌کند. بک‌اند وظیفه‌ی ذخیره و مدیریت داده را بر‌عهده دارد و فرانت‌اند عهده‌دار نمایش آن داده برای کاربر است. API نیز رابط ارتباطی میان این دو بخش محسوب می‌شود.

چرا Headless CMS به وجود آمد؟

Headless CMS از نیاز کسب‌وکارها به انتشار محتوا در کانال‌های مختلف شکل گرفت. در گذشته، بسیاری از CMSها برای ساخت و مدیریت یک وب‌سایت طراحی می‌شدند. محتوا، قالب، افزونه‌ها و ساختار نمایش در یک محیط قرار داشتند.

با گسترش اپلیکیشن‌های موبایل، وب‌اپلیکیشن‌ها، فروشگاه‌های آنلاین، نمایش‌گرهای دیجیتال و دستیارهای صوتی، محتوا دیگر فقط برای یک وب‌سایت تولید نمی‌شود. یک کسب‌وکار ممکن است بخواهد توضیح محصول را هم‌زمان در وب‌سایت، اپلیکیشن و پنل نمایندگی نمایش دهد. در CMS سنتی، این کار به توسعه‌ی جداگانه یا ورود دوباره‌ی اطلاعات نیاز دارد.

هدلس CMS محتوا را به‌شکل ساختاریافته نگه‌داری می‌کند. محتوای ساختاریافته یعنی اطلاعات در فیلدهای مشخص قرار می‌گیرند؛ برای نمونه، عنوان محصول، توضیح کوتاه، قیمت، تصویر، مشخصات فنی و دسته‌بندی هرکدام فیلد جدا دارند. این ساختار، استفاده‌ی دوباره از محتوا در کانال‌های مختلف را ساده‌تر می‌کند.

مقایسه‌ Headless CMS و CMS سنتی

CMS سنتی سامانه‌ای است که مدیریت محتوا و نمایش محتوا را در یک ساختار یکپارچه قرار می‌دهد. در مقابل، Headless CMS فقط بخش مدیریت محتوا را ارایه می‌کند و فرانت‌اند را به تیم توسعه می‌سپارد.

معماری Headless CMS

Headless CMS محتوا را در یک مخزن مرکزی نگه‌داری می‌کند و آن را از راه API به فرانت‌اند می‌رساند. این فرآیند چند بخش اصلی دارد.

1. مخزن محتوا

Content Repository یا مخزن محتوا، بخشی است که داده‌ها در آن ثبت و سازمان‌دهی می‌شوند. مقاله، محصول، تصویر، نویسنده، دسته‌بندی و اطلاعات سئو در این بخش قرار می‌گیرند. هر نوع محتوا مدل یا ساختار جداگانه دارد.

برای مثال، یک مدل محتوایی برای مقاله می‌تواند شامل عنوان، متن، تصویر شاخص، نام نویسنده، تاریخ انتشار و برچسب باشد. مدل محصول نیز می‌تواند فیلدهایی مانند نام، قیمت، مشخصات، تصویر و موجودی داشته باشد.

2. بک‌اند

Backend بخش مدیریتی Headless CMS است. مدیر سایت و تیم محتوا از راه بک‌اند، محتوا را می‌نویسند، ویرایش، زمان انتشار را تعیین و سطح دسترسی کاربران را مدیریت می‌کنند. بک‌اند در این معماری ظاهر نهایی صفحه را تولید نمی‌کند. وظیفه‌ی آن، مدیریت درست اطلاعات و آماده‌ کردن آن‌ها برای ارسال به محیط‌های دیگر است.

API .3

API رابطی است که داده‌های بک‌اند را در اختیار فرانت‌اند می‌گذارد. هم‌چنین، می‌تواند اطلاعات موردنیاز یک صفحه را دریافت یا اطلاعات جدید را به CMS ارسال کند.

بسیاری از Headless CMSها از REST API یا GraphQL استفاده می‌کنند. REST روشی برای دسترسی به داده‌ها از راه نشانی‌های مشخص است. GraphQL به روشی گفته می‌شود که به توسعه‌دهنده اجازه می‌دهد فقط داده‌های موردنیاز خود را درخواست کند. انتخاب میان این دو روش به ساختار پروژه، نیاز تیم توسعه و نحوه‌ی استفاده از داده بستگی دارد.

4. فرانت‌اند

Frontend همان بخشی است که کاربر می‌بیند و با آن تعامل دارد. وب‌سایت، اپلیکیشن موبایل، پنل کاربری و کیوسک دیجیتال می‌توانند فرانت‌اند یک Headless CMS باشند.

تیم توسعه می‌تواند فرانت‌اند را با فناوری مورد نظر خود بسازد. این استقلال به تیم اجازه می‌دهد ظاهر، عملکرد و تجربه‌ی کاربری را متناسب با نیاز پروژه طراحی کند.

5. تحویل محتوا

Content Delivery فرآیند رساندن محتوا از مخزن به کانال نمایش است. در این مرحله، فرانت‌اند درخواست موردنیاز خود را از API می‌گیرد و داده را در قالب صفحه، کارت محصول، فهرست مقاله یا رابط اپلیکیشن نمایش می‌دهد.

در پروژه‌هایی که مخاطب در مناطق مختلف قرار دارد، خرید CDN می‌تواند توزیع فایل‌های ثابت و محتوا را به کاربران نزدیک‌تر کند. CDN جایگزین Headless CMS نیست، ولی در کنار آن می‌تواند زمان دریافت فایل‌ها و محتوای استاتیک را کاهش دهد.

تفاوت Headless CMS و Decoupled CMS

Headless CMS و Decoupled CMS هر دو بک‌اند و فرانت‌اند را از هم جدا می‌کنند، ولی یکسان نیستند. تفاوت اصلی آن‌ها به لایه‌ی نمایش مربوط می‌شود.

Decoupled CMS یک فرانت‌اند یا لایه‌ی ارایه‌ی پیش‌فرض دارد، ولی توسعه‌دهنده می‌تواند از API آن برای ساخت رابط‌های دیگر نیز استفاده کند. Headless CMS به‌طور‌ معمول هیچ لایه‌ی نمایشی آماده‌ای ارایه نمی‌دهد و فقط محتوا را از راه API تحویل می‌دهد.

برای راه‌اندازی Headless CMS چه نکاتی مهم است؟

راه‌اندازی Headless CMS به برنامه‌ریزی نیاز دارد. تیم باید پیش از شروع، ساختار محتوا، روش ارسال داده و نیازهای فرانت‌اند را مشخص کند. انتخاب API باید با نیاز پروژه هماهنگ باشد. برای برخی پروژه‌ها REST ساده‌تر است و برای پروژه‌های دارای داده‌های متنوع، GraphQL انتخاب مناسب‌تری محسوب می‌شود. طراحی مدل محتوا باید پیش از ورود گسترده‌ی اطلاعات انجام شود. تغییر ساختار داده در مراحل بعدی می‌تواند زمان‌بر باشد.

از طرفی دیگر، نقش کاربران باید مشخص باشد. نویسنده، ویراستار، مدیر محتوا و توسعه‌دهنده نباید همیشه دسترسی یکسان داشته باشند. کلیدهای API، توکن‌ها و اطلاعات حساس نباید در کد فرانت‌اند عمومی قرار بگیرند و تنظیم CORS باید فقط دسترسی دامنه‌های موردنیاز را مجاز کند.

اگر حجم درخواست‌ها یا تعداد سرویس‌های پروژه افزایش پیدا کند، زیرساخت نیز اهمیت بیش‌تری پیدا می‌کند. خرید سرور ابری می‌تواند برای پروژه‌هایی مناسب باشد که به افزایش منابع، اجرای سرویس‌های جداگانه یا مدیریت انعطاف‌پذیرتر فرانت‌اند و بک‌اند نیاز دارند.

مزایای Headless CMS

مزایای Headless CMS به جداسازی مدیریت محتوا از نمایش محتوا وابسته است. این مزایا در همه‌ی پروژه‌ها ارزش یکسانی ندارند و بیش‌تر در پروژه‌های توسعه‌محور دیده می‌شوند.

1. انعطاف‌پذیری بالا

انعطاف‌پذیری در هدلس CMS یعنی تیم توسعه برای ساخت ظاهر سایت به قالب داخلی CMS محدود نیست. تیم می‌تواند فناوری، فریم‌ورک و طراحی رابط کاربری را متناسب با نیاز پروژه انتخاب کند.

2. توسعه‌ی سریع‌تر فرانت‌اند

توسعه‌ی سریع‌تر یعنی تیم فرانت‌اند و تیم محتوا می‌توانند با وابستگی کم‌تر به هم کار کنند. تیم محتوا داده را در CMS آماده می‌کند و تیم توسعه، نحوه‌ی نمایش آن را در فرانت‌اند تعیین می‌کند.

3. انتشار محتوا در چند کانال

انتشار چندکاناله یعنی یک محتوای ثبت‌شده در CMS بتواند در چند نقطه نمایش داده شود. برای مثال، یک محصول می‌تواند در وب‌سایت، اپلیکیشن، پنل فروش و نمایش‌گر فروشگاه استفاده شود.

4. مقیاس‌پذیری

مقیاس‌پذیری یعنی سیستم بتواند با افزایش محتوا، کاربران یا درخواست‌ها رشد کند. در معماری هدلس، بخش‌های مختلف پروژه می‌توانند جداگانه توسعه یا تقویت شوند. برای نمونه، تیم می‌تواند فقط فرانت‌اند یا فقط سرویس تحویل محتوا را توسعه دهد.

5. تجربه‌ کاربری بهتر

تجربه‌ی کاربری بهتر به معنای طراحی رابطی متناسب با رفتار مخاطب است. چون فرانت‌اند مستقل است، تیم می‌تواند برای نسخه‌ی موبایل، وب‌اپلیکیشن یا پنل کاربری تجربه‌ای جداگانه و مناسب‌تر طراحی کند.

سئو هدلس یا Headless SEO چیست؟

Headless SEO به مجموعه‌ اقداماتی گفته می‌شود که برای حفظ یا بهبود دیده‌ شدن سایت هدلس در موتورهای جست‌وجو انجام می‌دهند. در معماری هدلس، CMS به‌تنهایی متادیتا، ساختار HTML، تگ‌های عنوان یا نقشه سایت را در خروجی وب‌سایت ایجاد نمی‌کند. تیم فرانت‌اند باید این موارد را پیاده‌سازی کند.

Server Side Rendering یا رندر سمت سرور، روشی است که در آن سرور HTML کامل صفحه را پیش از ارسال به مرورگر تولید می‌کند. این روش می‌تواند دسترسی خزنده‌ها به محتوای صفحه را ساده‌تر سازد. با‌ این‌ حال، رندر سمت سرور تنها راه سئو نیست و باید کنار عناصر دیگری مانند URL مناسب، متادیتا، لینک‌سازی داخلی، داده‌های ساختاریافته، نقشه‌ی سایت و سرعت بارگذاری بررسی شود.

چالش اصلی Headless SEO، نبود تنظیمات آماده در یک قالب واحد است. در CMS سنتی، بسیاری از تنظیمات سئو ممکن است با افزونه یا قالب در دسترس باشند. در هدلس CMS، تیم باید مشخص کند هر فیلد سئو کجا ثبت می‌شود و فرانت‌اند چگونه آن را در HTML صفحه نمایش می‌دهد.

کاربردهای Headless CMS

Headless CMS برای همه‌ی وب‌سایت‌ها ضروری نیست، ولی در برخی پروژه‌ها انتخاب منطقی‌تری محسوب می‌شود.

1. وب‌سایت‌های سازمانی

سازمان‌هایی که چند سایت، چند زبان یا چند زیرمجموعه دارند، می‌توانند محتوا را در یک محیط مرکزی مدیریت کنند. سپس هر سایت، محتوای موردنیاز خود را از راه API دریافت می‌کند.

2. فروشگاه‌های اینترنتی

فروشگاه‌های اینترنتی می‌توانند اطلاعات محصول، مقاله، دسته‌بندی و محتوای راهنما را به‌شکل ساختاریافته نگه‌داری کنند. این روش برای فروشگاه‌هایی مفید است که هم وب‌سایت و هم اپلیکیشن دارند.

3. اپلیکیشن‌های موبایل

اپلیکیشن موبایل می‌تواند محتوا را به‌طور‌ مستقیم از API دریافت کند. در‌ این‌ حالت، تیم محتوا برای تغییر متن، بنر یا اطلاعات راهنما لازم نیست برای هر تغییر، نسخه‌ی جدید اپلیکیشن منتشر کند.

4. وب‌اپلیکیشن‌ها

وب‌اپلیکیشن‌ها اغلب رابط‌های پویا و نیازهای فرانت‌اند پیچیده‌تری دارند. هدلس CMS می‌تواند بخش محتوایی این پروژه‌ها را از منطق اصلی برنامه جدا نگه دارد.

5. پلتفرم‌های SaaS

پلتفرم SaaS نرم‌افزاری است که کاربران آن را از راه اینترنت دریافت می‌کنند. این پلتفرم‌ها می‌توانند از Headless CMS برای مدیریت مستندات، صفحه‌های راهنما، اخبار محصول و محتوای آموزشی استفاده کنند.

چگونه یک Headless CMS مناسب انتخاب کنیم؟

انتخاب Headless CMS باید بر‌اساس نیاز واقعی پروژه انجام شود. یک ابزار مناسب برای فروشگاه چندکاناله، ممکن است برای وبلاگ کوچک انتخاب پیچیده و پرهزینه‌ای باشد. مهم‌ترین معیارهای انتخاب عبارت‌اند از:

• نوع و کیفیت API، شامل پشتیبانی از REST یا GraphQL
• امکان تعریف مدل‌های محتوایی متناسب با پروژه
• سطح دسترسی کاربران و امکانات مدیریت نقش‌ها
• روش احراز هویت و ابزارهای امنیتی
• توانایی پاسخ‌گویی به حجم بالای درخواست
• امکانات مدیریت تصویر، فایل و نسخه‌های محتوایی
• افزونه‌ها، اتصال به سرویس‌های دیگر و ابزارهای توسعه
• کیفیت مستندات فنی و پشتیبانی جامعه‌ی کاربری
• هزینه‌ی استفاده، توسعه و نگه‌داری

جمع‌بندی

Headless CMS یک سیستم مدیریت محتوا با معماری بدون سر است. این سیستم محتوا را در بک‌اند مدیریت می‌کند و از راه API در اختیار فرانت‌اندهای مستقل قرار می‌دهد. جداسازی محتوا و نمایش، انتشار چندکاناله، آزادی بیش‌تر در توسعه‌ی فرانت‌اند و مقیاس‌پذیری را ممکن می‌کند.

با‌ این‌ حال، هدلس CMS برای هر پروژه بهترین انتخاب نیست. نیاز به تیم فنی، طراحی دقیق مدل محتوا، مدیریت API و پیاده‌سازی جداگانه‌ی بخش‌هایی مانند سئو، از مهم‌ترین مواردی هستند که باید پیش از انتخاب بررسی شوند. انتخاب درست زمانی انجام می‌شود که نوع پروژه، تعداد کانال‌های انتشار، توان تیم و نیازهای آینده کسب‌وکار را در کنار هم در‌نظر بگیرید.