Webhook چیست؟ بررسی کاربردها و مزایا

Webhook روشی برای ارسال خودکار داده بین نرم‌افزارها است. در این روش، وقتی یک رویداد مشخص اتفاق می‌افتد، یک سرویس بدون نیاز به درخواست دستی، اطلاعات مربوط به آن رویداد را برای سرویس دیگر ارسال می‌کند.

برای مثال، وقتی در GitHub یک کد جدید ثبت می‌شود، در یک درگاه پرداخت تراکنشی شکل می‌گیرد یا یک سرویس ابری وضعیت یک عملیات را تغییر می‌دهد، Webhook می‌تواند همان لحظه داده را به آدرس مشخصی بفرستد. این فرآیند موجب می‌شود سیستم‌ها سریع‌تر به تغییرات واکنش نشان دهند و دیگر نیازی نباشد یک برنامه به‌طور‌ مرتب وضعیت سرویس دیگر را بررسی کند. در ادامه بررسی می‌کنیم وب‌هوک چگونه کار می‌کند و چه کاربردهایی دارد.

Webhook چیست؟

Webhook یک مکانیزم ارتباطی در وب است که امکان ارسال خودکار اطلاعات بین دو سیستم را فراهم می‌کند. در این روش، زمانی که رویداد مشخصی در یک سرویس رخ می‌دهد، اطلاعات مربوط به آن رویداد به‌شکل خودکار به یک آدرس از پیش تعیین‌شده ارسال می‌شود. برای همین Webhook را اغلب با نام HTTP Callback نیز می‌شناسند.

مفهوم HTTP Callback به این معناست که یک سرویس پس از وقوع یک اتفاق خاص، از راه یک درخواست HTTP با سرویس دیگری ارتباط برقرار و داده‌های مورد نیاز را برای آن ارسال می‌کند. برخلاف بسیاری از روش‌های سنتی که در آن برنامه مقصد باید به‌طور‌ مرتب وضعیت سرویس مبدا را بررسی کند، در Webhook اطلاعات تنها زمانی ارسال می‌شوند که یک رویداد واقعی رخ دهد.

هسته‌ی اصلی عملکرد Webhook بر پایه‌ی رویدادها یا Events قرار دارد. هر رویدادی که در یک سیستم ثبت شود می‌تواند محرکی برای فعال شدن Webhook باشد. برای مثال، ثبت سفارش جدید در فروشگاه اینترنتی، ایجاد کاربر جدید، دریافت پرداخت، انتشار کد در مخزن Git یا ارسال پیام در یک پیام‌رسان می‌تواند یک Event محسوب شود.

زمانی که این رویداد اتفاق می‌افتد، سرویس مبدا داده‌های مرتبط را جمع‌آوری کرده و به Endpoint تعیین‌شده ارسال می‌کند. این ویژگی باعث شده است Webhook به یکی از ابزارهای پرکاربرد برای انتقال آنی اطلاعات و هماهنگ‌سازی سرویس‌های مختلف تبدیل شود.

Webhook چگونه کار می‌کند؟

عملکرد Webhook بر پایه‌ی ارتباط بین دو بخش اصلی یعنی فرستنده (Sender) و گیرنده (Receiver) است. فرستنده سرویسی است که رویداد را تشخیص می‌دهد و گیرنده سیستمی است که باید از وقوع آن رویداد مطلع شود. زمانی که یک Event مشخص مانند ثبت سفارش، ایجاد کاربر جدید یا انجام پرداخت رخ می‌دهد، سرویس فرستنده یک درخواست HTTP به آدرس از پیش تعیین‌شده‌ی گیرنده ارسال می‌کند و اطلاعات مورد نیاز را به آن می‌دهد.

اطلاعاتی که همراه این درخواست ارسال می‌شوند، Payload نام دارند. Payload جزییات رویداد رخ‌داده را در خود نگه می‌دارد و اغلب با فرمت‌هایی مانند JSON منتقل می‌شود. در یک فرآیند معمول، ابتدا رویداد در سرویس مبدا اتفاق می‌افتد، سپس Webhook فعال شده، Payload تولید می‌شود و در نهایت داده‌ها به Endpoint مقصد می‌روند. سرویس گیرنده نیز پس از دریافت اطلاعات می‌تواند عملیات مورد نظر مانند ثبت داده، ارسال اعلان یا اجرای یک فرآیند خودکار را انجام دهد. در پروژه‌هایی که به پایداری، مقیاس‌پذیری و دسترسی مداوم نیاز دارند، خرید سرور ابری می‌تواند راهکاری مناسب برای میزبانی این Endpointها و مدیریت درخواست‌های ورودی باشد.

انواع Webhook

Webhookها را می‌توان بر‌اساس نحوه‌ی تبادل اطلاعات و مدیریت پاسخ‌ها به دو دسته‌ی اصلی تقسیم کرد. هر یک از این مدل‌ها برای سناریوهای خاصی طراحی شده‌اند و بسته به نیاز سیستم مورد استفاده قرار می‌گیرند.

وب هوک هم‌گام (Synchronous Webhook)

در وب هوک هم‌گام، سرویس فرستنده پس از ارسال درخواست منتظر پاسخ سرویس گیرنده می‌ماند و تا دریافت نتیجه، فرآیند را ادامه نمی‌دهد. این روش برای شرایطی مناسب است که نتیجه‌ی پردازش باید بی‌درنگ مشخص شود و سرویس مبدا به پاسخ مستقیم نیاز داشته باشد.

برای نمونه، در برخی فرآیندهای اعتبارسنجی، احراز هویت یا بررسی تراکنش‌ها، پاسخ سرویس گیرنده نقش مهمی در ادامه عملیات دارد. مزیت این روش، دریافت سریع نتیجه خواهد بود؛ ولی هنگام کند بودن سرویس مقصد، ممکن است سرعت کل فرآیند کاهش پیدا کند.

وب هوک ناهم‌گام (Asynchronous Webhook)

در وب هوک ناهم‌گام، سرویس فرستنده پس از ارسال اطلاعات منتظر تکمیل پردازش نمی‌ماند و به سایر وظایف خود ادامه می‌دهد. در این مدل، سرویس گیرنده داده‌ها را دریافت کرده و در زمان مناسب پردازش می‌کند.

این روش اغلب در سرویس‌های ابری، سیستم‌های اعلان، پیام‌رسان‌ها و فرآیندهای اتوماسیون استفاده می‌شود. در مقایسه با Webhook هم‌گام، وابستگی کم‌تری به زمان پاسخ سرویس مقصد دارد و مقیاس‌پذیری بیش‌تری در پردازش حجم بالای رویدادها فراهم می‌کند.

کاربردهای Webhook

Webhook در حوزه‌های مختلفی استفاده می‌شود و نقش مهمی در تبادل خودکار اطلاعات بین سیستم‌ها دارد. در ادامه با برخی از رایج‌ترین کاربردهای Webhook آشنا می‌شویم.

1. مدیریت پیام‌های متنی

بسیاری از سامانه‌های پیام‌رسان و سرویس‌های ارسال پیام از Webhook برای دریافت و پردازش پیام‌های جدید استفاده می‌کنند. برای مثال، با ارسال یک پیام از سوی کاربر، اطلاعات آن بی‌درنگ به سرور مقصد منتقل و امکان پاسخ‌دهی یا اجرای عملیات خودکار فراهم می‌شود.

2. پردازش ایمیل

سرویس‌های مدیریت ایمیل می‌توانند از Webhook برای اطلاع‌رسانی درباره‌ی رویدادهایی مانند دریافت ایمیل جدید، باز شدن ایمیل یا کلیک روی لینک‌های موجود در آن استفاده کنند. این قابلیت در سیستم‌های بازاریابی ایمیلی و ابزارهای پشتیبانی کاربرد فراوانی دارد.

3. مدیریت مخازن Git

در پلتفرم‌هایی مانند GitHub ،Webhook و GitLab پس از رخدادهایی مانند Push ،Pull Request یا ایجاد Issue فعال می‌شود و اطلاعات را به ابزارهای دیگر ارسال می‌کند. این فرآیند نقش مهمی در خودکارسازی تست، استقرار و مدیریت پروژه‌های نرم‌افزاری دارد.

4. اتوماسیون فرایندهای سازمانی

بسیاری از سازمان‌ها از Webhook برای اتصال نرم‌افزارهای مختلف به یک‌دیگر استفاده می‌کنند. ثبت یک سفارش در سیستم فروش می‌تواند به‌شکل خودکار باعث ایجاد فاکتور، ارسال اعلان به تیم مالی یا ثبت اطلاعات در نرم‌افزار CRM شود.

Webhook در سیستم‌های مدیریت محتوا یا CMS نیز کاربرد گسترده‌ای دارد. در وردپرس می‌توان از آن برای اتصال فرم‌ها، فروشگاه‌های اینترنتی، ابزارهای بازاریابی و سایر سرویس‌های جانبی استفاده کرد تا تبادل اطلاعات به‌شکل خودکار انجام شود. اگر می‌خواهید بیش‌تر با این سیستم مدیریت محتوا آشنا شوید می‌توانید مقاله‌ی وردپرس چیست را مطالعه کنید.

Webhook در سرویس‌های مختلف

وب‌هوک در پلتفرم‌های گوناگون و خدمات آنلاین متعددی به‌کار گرفته می‌شود و نقشی کلیدی در جابه‌جایی خودکار دیتا میان سیستم‌های مختلف ایفا می‌کند. در ادامه، تعدادی از مطرح‌ترین سرویس‌هایی که قابلیت پشتیبانی از Webhook را دارند معرفی شده‌اند:

GitHub .1

این سرویس پس از وقوع رویدادهایی نظیر ثبت کدهای جدید (Push)، ایجاد درخواست بررسی (Pull Request) یا گزارش باگ (Issue)، جزییات مربوطه را به سایر سرویس‌های متصل می‌فرستد. به‌کمک Webhook می‌توان فرآیندهایی مانند اجرای تست‌های خودکار، استقرار نسخه‌های جدید یا ارسال اعلان به تیم توسعه را بدون دخالت دستی انجام داد.

2. GitLab

گیت‌لب از این فناوری جهت اتوماسیون مراحل توسعه نرم‌افزار، آزمایش کدهای نوشته شده و فرآیند استقرار پروژه‌ها بهره می‌برد. Webhook در GitLab امکان اتصال مخزن کد به ابزارهای جانبی مانند سرویس‌های مانیتورینگ، پیام‌رسان‌ها و پلتفرم‌های DevOps را فراهم می‌کند. این موضوع سرعت توسعه و مدیریت پروژه را افزایش می‌دهد.

3·Telegram

ربات‌های تلگرام از راه Webhook می‌توانند پیام‌های کاربران را به‌شکل لحظه‌ای دریافت و پردازش کنند. در این روش، تلگرام به‌محض دریافت پیام جدید، اطلاعات آن را به آدرس مشخص‌شده ارسال می‌کند و نیازی به بررسی مداوم سرور وجود ندارد.

4. Slack

از Webhook برای ارسال اعلان‌ها، گزارش‌ها و اطلاع‌رسانی رویدادهای مختلف در کانال‌های کاری بهره می‌برد. برای نمونه، می‌توان رخدادهای مربوط به ثبت کد، ایجاد تیکت یا تغییر وضعیت سرویس‌ها را به‌شکل خودکار در کانال‌های مشخص نمایش داد.

PayPal .5

هنگام انجام پرداخت، بازگشت وجه یا تغییر وضعیت تراکنش، اطلاعات مربوط به رویداد را برای سیستم‌های متصل بفرستد. به‌کمک Webhook، فروشگاه‌های آنلاین می‌توانند وضعیت سفارش‌ها را به‌شکل خودکار به‌روزرسانی کرده و فرآیندهای مالی را بدون نیاز به بررسی دستی مدیریت کنند.

راه‌اندازی Webhook

برای راه‌اندازی Webhook ابتدا باید یک Endpoint برای دریافت داده‌ها تعریف شود. این Endpoint همان URL مقصد است که سرویس مبدا درخواست‌های خود را به آن ارسال می‌کند. سپس، باید Eventهای مورد نظر انتخاب شوند؛ یعنی مشخص شود Webhook در چه شرایطی فعال خواهد شد. این رویداد می‌تواند ثبت سفارش، دریافت پرداخت، ارسال پیام، تغییر وضعیت یک تراکنش یا هر اتفاق مهم دیگری در سیستم باشد.

بعد از تعیین URL مقصد و انتخاب Eventها، باید این آدرس در سرویس مبدا به ثبت برسد. در این مرحله لازم است درخواست‌ها مورد تست و بررسی قرار بگیرند تا مشخص شود داده‌ها درست به مقصد می‌رسند یا نه. بررسی اعتبار درخواست‌ها، کنترل امضا یا توکن امنیتی، مشاهده‌ی لاگ‌ها و رسیدگی به خطاها هم بخش مهمی از راه‌اندازی Webhook است. این بررسی‌ها کمک می‌کند ارتباط بین دو سیستم پایدار و امن باشد.

تفاوت API با Webhook

Webhook و API هر دو برای تبادل اطلاعات بین نرم‌افزارها استفاده می‌شوند، ولی نحوه‌ی عملکرد آن‌ها متفاوت است. API مجموعه‌ای از قوانین و رابط‌ها برای ارتباط بین سیستم‌هاست و زمانی استفاده می‌شود که یک نرم‌افزار بخواهد اطلاعاتی را از سرویس دیگر درخواست کند. اگر می‌خواهید بیش‌تر با این مفهوم آشنا شوید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله‌ی  API چیست را مطالعه کنید.

تفاوت اصلی این دو فناوری در شیوه‌ی ارسال اطلاعات است. در API، سیستم دریافت‌کننده باید در زمان‌های مشخص درخواست ارسال و وضعیت داده‌ها را بررسی کند؛ ولی در Webhook اطلاعات تنها هنگام وقوع یک رویداد ارسال می‌شوند. این موضوع می‌تواند مصرف منابع را کاهش دهد و انتقال اطلاعات را سریع‌تر سازد. از‌ این‌ رو، Webhook بیش‌تر در اعلان‌های لحظه‌ای و فرآیندهای خودکار کاربرد دارد، در‌ حالی‌ که API برای دریافت، ارسال و مدیریت انواع داده‌ها انعطاف بیش‌تری ارایه می‌دهد.

مزایای وب‌هوک‌

Webhook مزایای متعددی دارد که باعث شده در بسیاری از سرویس‌ها و نرم‌افزارهای مدرن مورد استفاده قرار بگیرد. در ادامه به مهم‌ترین مزایای Webhook اشاره می‌کنیم.

1. ارسال بی‌درنگ اطلاعات

وب‌هوک اطلاعات را به‌سرعت پس از وقوع رویداد ارسال می‌کند و امکان واکنش سریع به تغییرات را فراهم می‌سازد. این ویژگی در سناریوهایی مانند پردازش پرداخت، ارسال اعلان و به‌روزرسانی وضعیت سفارش اهمیت بسیاری دارد. هم‌چنین، تاخیر میان وقوع رویداد و دریافت اطلاعات را به حداقل می‌رساند.

2. کاهش مصرف منابع

این سرویس نیاز به ارسال درخواست‌های مکرر برای بررسی وضعیت داده‌ها را کاهش می‌دهد و در مصرف منابع سرور صرفه‌جویی می‌کند. در نتیجه تعداد درخواست‌های غیرضروری کم‌تر شده و فشار حداقلی به زیرساخت وارد می‌شود. این موضوع می‌تواند به بهبود عملکرد سامانه نیز کمک کند.

3. یکپارچه‌سازی آسان‌تر سرویس‌ها

وب‌هوک ارتباط بین نرم‌افزارها و سرویس‌های مختلف را ساده‌تر می‌کند و فرآیند یک‌پارچه‌سازی را بهبود می‌بخشد. توسعه‌دهندگان می‌توانند بدون نیاز به ساخت مکانیزم‌های پیچیده، داده‌ها را میان سامانه‌های مختلف جابه‌جا کنند. این قابلیت زمان توسعه را نیز کاهش می‌دهد.

4. امنیت مناسب

Webhook با استفاده از روش‌های اعتبارسنجی و احراز هویت می‌تواند ارتباطی امن بین سیستم‌ها ایجاد کند. برای نمونه، بسیاری از سرویس‌ها از امضای دیجیتال یا توکن‌های امنیتی برای تایید اصالت درخواست‌ها بهره می‌برند. این موضوع احتمال دریافت داده از منابع غیرمجاز را کاهش می‌دهد.

معایب وب‌هوک‌ها

Webhook در کنار مزایای متعدد، محدودیت‌ها و چالش‌هایی نیز دارد که باید هنگام پیاده‌سازی به آن‌ها توجه کرد. برخی از مهم‌ترین معایب Webhook به شرح زیر است:

• عملکرد آن به دسترسی پایدار اینترنت و در‌ دسترس‌ بودن سرویس مقصد وابسته است.
• هنگام پیاده‌سازی نادرست، ممکن است در معرض مشکلاتی مانند ارسال درخواست‌های جعلی یا دسترسی‌های غیرمجاز قرار بگیرد.
• عیب‌یابی و بررسی خطاها در برخی سناریوها می‌تواند پیچیده‌تر از روش‌های مبتنی‌بر API باشد.
• هنگام از‌ دست‌ رفتن درخواست یا بروز اختلال در شبکه، ممکن است بخشی از داده‌ها به مقصد نرسند.

جمع‌بندی

Webhook روشی برای انتقال خودکار اطلاعات بین سیستم‌هاست که بر پایه‌ی رویدادها عمل می‌کند. در‌ این‌ روش، به‌جای ارسال درخواست‌های مداوم برای دریافت اطلاعات، داده‌ها تنها زمانی منتقل می‌شوند که یک رویداد مشخص رخ دهد. همین ویژگی باعث شده Webhook به ابزاری کارآمد برای تبادل آنی اطلاعات و یکپارچه‌سازی نرم‌افزارها تبدیل شود.

Webhook در حوزه‌های مختلفی مانند توسعه‌ی نرم‌افزار، DevOps، سرویس‌های ابری، سامانه‌های پرداخت، پیام‌رسان‌ها و اتوماسیون فرآیندهای سازمانی کاربرد دارد. انتخاب بین Webhook و API به نیاز هر پروژه وابسته است، ولی در سناریوهایی که سرعت، خودکارسازی و دریافت لحظه‌ای اطلاعات اهمیت دارد، Webhook می‌تواند راهکاری مناسب برای برقراری ارتباط میان سرویس‌ها و نرم‌افزارهای مختلف باشد.